Sürücünün əsas hüquq və vəzifələri

"Yol hərəkəti haqqında" Qanunun 84-cü maddəsi bunları **vəzifə** kimi sadalayır — yəni onlar sizin gözləməyə haqqınız olan davranışdır:

Müvafiq **formalı geyimdə** olmaq; xidmətdə **xidməti vəsiqəni, şəxsi nömrə ilə döş nişanını**, jezli, fiti və xüsusi çantanı (içində Qanunun mətni, protokol blankları və cərimə bildirişi blankları) özündə saxlamaq.

Yol hərəkəti iştirakçılarına **ədəb və nəzakətlə** rəftar etmək, insanın şərəf və ləyaqətini alçaldan hərəkət və sözlərə yol verməmək.

Sizi saxladıqda **özünü təqdim etmək**, **dayandırmanın səbəbini** bildirmək, pozuntu aşkarlanıbsa onun məzmununu və **hansı maddədə nəzərdə tutulduğunu** demək.

**İnzibati məsuliyyətə cəlb etmə haqqında qərardan şikayət verilməsi qaydasını izah etmək.**

Qərarın və ya protokolun **kağız surətini yerindəcə** sizə vermək.

Əməkdaşın **sağ əlindəki üfüqi vəziyyətdə olan jezlə**, yaxud operativ maşındakı qırmızı/göy sayrışan işıqla və ya xüsusi səs siqnalı ilə verilən işarəyə **dayanmalısınız** (Qanunun 37-ci maddəsi).

Əməkdaş **yaxınlaşdıqdan sonra** sürücülük vəsiqəsini (sahibi deyilsinizsə — təsdiqlənmiş etibarnaməni və ya ümumi mülkiyyət şəhadətnaməsini), qeydiyyat şəhadətnaməsini və icbari sığorta şəhadətnaməsini yoxlanılması üçün təqdim etməli, **zəruri olduqda əməkdaşın tələbi ilə maşından çıxmalısınız**.

Kommersiya daşımalarında əlavə olaraq xüsusi razılıq və ya yol (marşrut) vərəqəsi və yük sənədləri tələb olunur.

Protokol İXM-in 410-cu maddəsində nəzərdə tutulmuş qaydada tərtib edilir və **surəti dərhal** sizə verilir (Qanunun 85-1-ci maddəsi).

🚨 Pozuntunun aşkarlanmasında **xüsusi texniki vasitə (radar) istifadə olunubsa, onun göstəriciləri protokolda qeyd olunmalıdır**. Bu, radar iddiasını yoxlaya bilməyiniz üçün qoyulub.

Sağlamlığa yüngül zərər və ya maddi zərər varsa, bu hallar da protokolda əks olunmalıdır.

İdarəetmə hüququnun məhdudlaşdırılmasını nəzərdə tutan xəta törədilibsə: qərar çıxarılanadək vəsiqə götürülür və sizə **bir ay müddətində** müvəqqəti idarəetmə hüququ verən sənəd verilir; onun müddəti qərar qanuni qüvvəyə minənədək uzadılır.

**Razılaşsanız:** əməkdaş dərhal qərar qəbul edir və cəriməni **POS-terminal vasitəsilə plastik kartla** ödəmək imkanı verilir; iki nüsxədə qəbz çap olunur, biri sizə verilir.

Kartla ödəmək imkanınız yoxdursa, sonradan bank/poçt/kart/İnternet ilə ödəmək üçün **bildiriş** verilir.

**Razılaşmasanız:** protokol icraatın həyata keçirilməsi üçün **1 iş günü ərzində** aidiyyəti orqana göndərilir.

⚠️ **Cərimənin nağd alınması qanunsuzdur.** Ödəniş sistemlərindən istifadə etmədən bilavasitə nağd alınması İXM 339.4 üzrə **300 manatlıq ayrıca xətadır**.

Sərxoşluq yoxlaması üçün tibbi müayinədən **imtina** ayrıca və ağır maddədir: idarəetmə hüququ olan şəxs üçün İXM 343.1 — **400 manat və 5 bal**, təkrar halda 343.1-1 — 500 manat.

İdarəetmə hüququ olmayan şəxsin imtinası — İXM 343.4 üzrə 500 manat; sürücü olmayan yol hərəkəti iştirakçısının imtinası — İXM 343.8 üzrə 150 manat.

Yəni imtina "cəzasız çıxış yolu" deyil — o, öz başına cərimələnən əməldir.

Cərimə qərarın qanuni qüvvəyə mindiyi gündən **30 gün** ərzində ödənilməlidir; **3 iş günü** ərzində icra etsəniz məbləğin **10 faizi qədər** ödənişdən azad olunursunuz. Gecikmədə hər gün **2%** dəbbə pulu hesablanır. Ətraflı: cərimənin ödənilməsi bələdçisi və cərimə müddəti kalkulyatoru.

⚠️ **Şikayət (etiraz) müddəti bu səhifədə göstərilmir**, çünki həmin qayda sistemə yüklənmiş sənədlərə daxil deyil. Qanun yalnız əməkdaşın **şikayət qaydasını izah etmək** vəzifəsini müəyyən edir — dəqiq müddəti qərarın özündən və ya aidiyyəti orqandan öyrənin.

Ərizənin mətnini etiraz ərizəsi generatorumuzla hazırlaya bilərsiniz. Sübutları (foto, video, şahid məlumatları) əvvəlcədən toplayın.