DYP saxlayanda: hansı sənədlər, hansı hüquqlar, necə davam edir

"Yol hərəkəti haqqında" Qanunun 37-ci maddəsi sürücünün özündə saxlamalı olduğu sənədləri sayır: sürücülük vəsiqəsi (fərdi nəqliyyat vasitəsinin sahibi deyilsinizsə — müəyyən edilmiş qaydada təsdiqlənmiş etibarnamə və ya ümumi mülkiyyət hüququna dair şəhadətnamə), nəqliyyat vasitəsinin qeydiyyat şəhadətnaməsi və icbari sığorta şəhadətnaməsi.

Sürücülük vəsiqəsi müəyyən edilmiş qaydada götürülübsə — onu əvəz edən xüsusi arayış.

Nəqliyyat vasitəsindən kommersiya məqsədi ilə istifadə edilirsə — xüsusi razılıq və ya yol (marşrut) vərəqəsi, habelə daşınan yüklərə dair sənədlər.

Sürücü nəqliyyat vasitəsini əməkdaşın **sağ əlindəki üfüqi vəziyyətdə olan jezlə**, yaxud operativ nəqliyyat vasitəsindəki qırmızı və ya göy sayrışan işıqla və ya xüsusi səs siqnalı ilə verilən işarəyə dayandırmalıdır (Maddə 37, I hissə, 12-ci bənd).

Əməkdaş yaxınlaşdıqdan **sonra** sürücü yuxarıdakı sənədləri yoxlanılması üçün ona təqdim etməli, zəruri olduqda isə əməkdaşın tələbi ilə nəqliyyat vasitəsindən çıxmalıdır (Maddə 37, I hissə, 2-ci bənd).

Qanunun 84-cü maddəsi bunu vəzifə kimi — yəni sürücünün gözləməyə haqqı olan davranış kimi — sadalayır.

Müvafiq formalı geyimdə olmaq; xidmətdə olarkən xidməti vəsiqəni, şəxsi nömrə ilə döş nişanını, jezli, fiti və xüsusi çantanı (içində Qanunun mətni, qələm, inzibati xəta protokolunun blankları və cərimə bildirişi blankları) özündə saxlamaq.

Yol hərəkəti iştirakçılarına **ədəb və nəzakətlə** rəftar etmək, insanın şərəf və ləyaqətini alçaldan hərəkət və sözlərə yol verməmək.

Saxladıqda: yaxınlaşmaq, **özünü təqdim etmək**, **dayandırmanın səbəbini bildirmək**, pozuntu aşkarlanıbsa onun məzmununu və **hansı maddədə nəzərdə tutulduğunu** demək, habelə **qərardan şikayət verilməsi qaydasını izah etmək**.

Protokolun və ya tənbeh qərarının kağız surətini **yerindəcə** həmin şəxsə vermək; qərarı/protokolu bort-kompyuterlə dərhal, belə kompyuter yoxdursa **həmin günün sonunadək** mərkəzi informasiya sisteminə yerləşdirmək.

Protokol İXM-in 410-cu maddəsində nəzərdə tutulmuş qaydada tərtib edilir və **surəti dərhal** barəsində protokol tərtib olunan şəxsə verilir (Qanunun 85-1-ci maddəsi).

Pozuntunun aşkarlanmasında xüsusi texniki vasitə (radar və s.) istifadə olunubsa, **onun göstəriciləri protokolda qeyd olunmalıdır**. Sağlamlığa yüngül zərər və ya maddi zərər varsa, bu hallar da protokolda əks olunmalıdır.

İdarəetmə hüququnun məhdudlaşdırılmasını nəzərdə tutan xəta törədilibsə: qərar çıxarılanadək sürücülük vəsiqəsi götürülür və şəxsə **bir ay müddətində** müvəqqəti idarə etmək hüququ verən sənəd verilir. Bu sənədin müddəti qərar qanuni qüvvəyə minənədək uzadılır.

**Razılaşdıqda:** əməkdaş dərhal inzibati tənbeh vermə haqqında qərar qəbul edir və cəriməni əməkdaşdakı **POS-terminal vasitəsilə plastik kartla** ödəmək imkanı verilir. Qərar və məbləğ protokolda qeyd edilir; ödəniş olduqda iki nüsxədə qəbz çap olunur — biri protokola əlavə edilir, biri protokolun surəti ilə birlikdə sizə verilir.

Kartla ödəmək imkanınız yoxdursa, cərimənin sonradan bank, poçt, plastik kart və ya İnternet vasitəsilə ödənilməsi üçün **bildiriş** verilir və bu barədə protokolda qeyd aparılır.

**Razılaşmadıqda:** xəta hadisəsinin mövcudluğu və ya tənbeh növü ilə razılaşmırsınızsa, protokol icraatın həyata keçirilməsi üçün **1 iş günü ərzində** aidiyyəti üzrə müvafiq orqana göndərilir.

⚠️ **Nağd ödəniş.** Cərimənin müvafiq ödəniş sistemlərindən istifadə etmədən **bilavasitə (nağd)** alınması ayrıca inzibati xətadır — İXM 339.4 üzrə 300 manat. Yəni qanun ödənişin kart/bank kanalından keçməsini tələb edir.

Sərxoşluq yoxlaması üçün tibbi müayinədən keçməkdən imtina ayrıca və ağır maddədir: idarəetmə hüququ olan şəxs üçün İXM 343.1 — 400 manat və 5 cərimə balı, təkrar halda 343.1-1 — 500 manat.

İdarəetmə hüququ olmayan şəxsin imtinası — İXM 343.4 üzrə 500 manat. Sürücü olmayan yol hərəkəti iştirakçısının imtinası — İXM 343.8 üzrə 150 manat.

Ətraflı: sərxoşluq və tibbi müayinə bələdçisi.