Nəqliyyat vasitələrinin hərəkəti və manevr qaydalarə

Sən avtomobilinlə piyada keidinin qarşısında dayanırsan və yolun kənarında dayanıb keməyi gözləyən piyadaları görürsən. Belə anlarda hər bir hərəkətin, istər hərəkətə başlama, istərsə də manevr etmə olsun, son dərəcə dəqiq və qaydalara uyęun olması vacibdir. ünki yol hərəkətində təhlükəsizlik hər bir sürücünün digərlərinə verdiyi aydın siqnallardan və düzgün seilmiş mövqedən aslıdır.

Manevrə başlamazdan əvvəl siqnal vermək

Yolda hərəkət edərkən atacağın hər bir addımı ətrafındakılara bildirməlisən. Hərəkətə başlamazdan, yerdəyişməzdən, dönməzdən, ötməzdən və dayanmazdan qabaq müvafiq istiqamətə dönmək üün xarici işıq siqnalları vasitəsilə siqnal verməlisən (Maddə 42-I).

Əgər işıq siqnalları yoxdursa və ya sıradan ıxıbsa, mütləq əl işarələrindən istifadə etməlisən (Maddə 42-I):

• Sola (və ya geriyə) dönmək üün: sol qolunu yana uzatmalı, yaxud sağ qolunu yana uzadaraq dirsəkdən düzbucaq şəklində yuxarı bükməlisən (Maddə 42-II).
• Sağ dönmək üün: sağ qolunu yana uzatmalı, yaxud sol qolunu yana uzadaraq dirsəkdən düzbucaq şəklində yuxarı bükməlisən (Maddə 42-II).
• Tormozlama (dayanma) siqnalı üün: sol və ya sağ qolunu yuxarı qaldırmalısan (Maddə 42-II).

Manevr zamanı hərəkətlərin tam təhlükəsiz olmalı və digər iştirakılara maneə yaratmamalıdır (Maddə 42-I). Unutma ki, siqnal vermək sənə he bir üstünlük qazandırmır və səni təhlükəsizlik tədbirləri görmək məsuliyyətindən azad etmir (Maddə 42-III).

Niyə vacibdir

Dönmə göstəriciləri və ya əl siqnalları manevrə başlamazdan əvvəl verilməli və manevr bitən kimi dərhal söndürülməlidir (əl siqnalı bilavasitə manevrdən əvvəl də dayandırıla bilər) (Maddə 42-III). Bu, digər sürücöləri aşdırmamaq və qəza şəraiti yaratmamaq üün olduqca vacibdir (Maddə 42-III).

Yerdəyişmə və bitişik ərazilərdən ıxış qaydaları

Yolun kənarındakı həyətlərdən, yaşayış massivlərindən, avtomobil duracaqlarından, yanacaqdoldurma məntəqələrindən (YDM) və ya müəssisələrdən — yəni birbaşı hərəkət üün nəzərdə tutulmayan yola bitişik ərazilərdən yola ıxarkən yolda gedən nəqliyyat vasitələrinə və piyadalara yol verməlisən (Maddə 42-IV). Yoldan kənara, yəni həmin ərazilərə dönərkən isə hərəkət yolunu kəsən piyada və velosipediləri buraxmalısan (Maddə 42-IV).

Zolağını dəyişərkən (yerdəyişmə zamanı) hərəkət istiqamətini dəyişmədən öz zolağı ilə eyni səmtə gedən nəqliyyat vasitələrinə yol verməlisən (Maddə 42-V). Əgər yanındakı sürücü ilə eyni vaxtda qarşılıqlı yerdəyişmə edirsinizsə, onda özündən sağda olan nəqliyyat vasitəsinə üstünlük verməlisən (Maddə 42-V).

Diqqət: Nəqliyyat vasitələrinin hərəkət trayektoriyalardı kəsişdikdə və kemə növbəliliyi qaydalarla müyyən edilmədikdə, həmişə sağ tərəfdən gələn nəqliyyat vasitəsinə yol verilməlidir (Maddə 42-X).

Dönmə manevrlərinin incəlikləri

Sağ, sola və ya geriyə dönməzdən əvvəl, həmin istiqamətdə hərəkət hissəsində müvafiq kənar vəziyyət tutmalısan (Maddə 42-VI). Bu qayda yalnız dairəvi hərəkət təşkil olunmuş yolayrıclarına daxil olarkən tətbiq edilmir (Maddə 42-VI).

Dönmə zamanı bu qaydalara əməl et:

• Solda eyni səviyyədə yerləşən tramvay yolları varsa və müvafiq nişanlarla (5.8.1 və ya 5.8.2) başqa hərəkət qaydası müyyən edilməyibsə, sola və geriyə dönməni həmin tramvay yollarının üzərinə keməklə yerbəyer etməlisən (tramvay üün maneə yaratmamaq şərtilə) (Maddə 42-VI).
• Hərəkət hissələrinin kəsişməsindən ıxarkən qarşıdan gələn nəqliyyatın yoluna düşməməlisən (Maddə 42-VII).
• Sağə dönərkən mümkün qədər hərəkət hissəsinin sağ kənarına yaxın dönməlisən (Maddə 42-VII).
• Yolayrıcından kənarda sola və ya geriyə dönərkən qarşıdan gələn nəqliyyat vasitələrinə və eyni istiqamətdə gedən tramvaya yol verməlisən (Maddə 42-IX). En az olduqda, sağ qıraqdan geri dönməyə yol verilir, lakin həm arxadan, həm də qarşıdan gələn nəqliyyat vasitələrinə yol vermək şərtdir (Maddə 42-IX).
• Dairəvi hərəkət təşkil olunmuş yolayrıcına daxil olarkən, əgər yol nişanları ilə başqa hərəkət üstünlüyü müyyən edilməyibsə, dairədə hərəkət edən nəqliyyat vasitələrinə yol verməlisən (Maddə 42-XV).
• Tormozlama zolağı olduqda, sürəti yalnız bu zolağı keəndən sonra azaltmalısan (Maddə 42-XI). Sürətləndirmə zolağı olduqda isə qonşı zolağı keərkən digər nəqliyyat vasitələrinə yol verməlisən (Maddə 42-XI).

Geriyə dönməyin və hərəkətin qadağandırıldığı yerlər

Geriyə dönmək bəzi yerlərdə yüksək təhlükə yaratdığı üün tamamilə qadağandır (Maddə 42-XII):

• Piyada keidlərində;
• Tunellərdə;
• Körpölərdə, estakadalarda və onların altında;
• Dəmiryol keidlərində;
• Ən azı bir istiqamətdə yolun görünmə məsafəsi 100 metrdən az olan yerlərdə.

Geriyə hərəkətə də yalnız o şərtlə icazə verilir ki, bu manevr tam təhlükəsiz olsun və başqalarına maneə yaratmasın; lazım gəldikdə kömək üün digər şəxslərdən istifadə edə bilərsən (Maddə 42-XIII). Lakin unutma ki, yolayrıclarında və yuxarıda sadalanan geriyə dönmənin qadağandırıldığı bütün yerlərdə geriyə hərəkət etmək tamamilə qadağandır (Maddə 42-XIV).

Avtomagistralda hərəkət xüsusiyyətləri

Avtomagistrala daxil olduqda oradakı nəqliyyat vasitələrinə yol verməlisən və sürətləndirmə zolağı varsa, mütləq ondan istifadə etməlisən (Maddə 43-I).

Avtomagistrallarda (və 5.3 nişanı ilə işarə olunmuş yollarda) aşaqıdakılar qadağandır (Maddə 43-II, Maddə 43-IV):

• Piyadaların, mal-qaranın, at-araba nəqliyyatının, velosipedlərin, mopedlərin, traktorların və texniki xarakteristikasına görə sürəti saatda 50 kilometrdən az olan digər nəqliyyat vasitələrinin hərəkəti (Maddə 43-II-1);
• Maksimum kütləsi 3,5 tondan artıq olan yük avtomobillərinin ikinci zolaqdan sonrakı zolaqlarda hərəkəti (Maddə 43-II-2);
• Xüsusi nişarlanmış dayanacaq meydanalarından kənarda dayanmaq və ya durmaq (Maddə 43-II-3);
• Geriyə dönmək, ayırıcı zolağın texnoloji kəsiklərinə girmək və geriyə hərəkət etmək (Maddə 43-II-4, 43-II-5);
• Sürmə təlimi kemək (Maddə 43-II-6).

Əgər avtomagistralda məcburi dayanmalı olsan, avtomobili nişanlamalı və onu təcili olaraq hərəkət hissəsinin sağ qırağını göstərən xətdən sağdakı xüsusi zolağı keirmək üün tədbirlər görməlisən (Maddə 43-III).

Yekun

• Siqnal məsuliyyətdir: Manevrdən əvvəl dönmə işıqlarını (və ya nasazlıq zamanı əl işarələrini) yandır, manevr bitən kimi dərhal söndür (Maddə 42-I, Maddə 42-III).
• Keid qaydaları: Bitişik ərazilərdən ıxarkən yolda gedən nəqliyyata və piyadalara yol ver, daxil olarkən isə hərəkət yolunu kəsən piyada və velosipedilərə yol ver (Maddə 42-IV).
• Yerdəyişmə qaydası: Eyni vaxtda zolaq dəyişdirərkən sağdakı avtomobilə üstünlük verilməlidir (Maddə 42-V).
• Geriyə dönmə və hərəkət qadağaları: Piyada keidlərində, tunellərdə, körpölərdə və görünüşü 100 metrdən az olan yerlərdə geriyə dönmək və geriyə hərəkət etmək qadağandır (Maddə 42-XII, Maddə 42-XIV).
• Avtomagistral məhdudiyyətləri: Sürəti 50 km/saatdan az olan vasitələrin magistrala ıxması, orada geriyə hərəkət, geriyə dönmə və təyin olunmamış yerlərdə dayanma qadağandır (Maddə 43-II).